Column: Landbouwzonering voor een paar procent minder depositie

Twee weken geleden schreef ik dat er acht wetenschappers voor het eerst met een integraal plan kwamen voor het stikstofprobleem. Ik was daar enthousiast over, omdat de deskundigen tot nu toe door achtereenvolgende regeringen tegen elkaar werden uitgespeeld en er uiteindelijk niets gebeurde qua oplossingen. Dus ik zag dat als winst. Ik schreef er tegelijk bij dat niet iedere boer er blij van zou worden, omdat het ook over zonering gaat. Zit je met je bedrijf in een zone van 500 meter rond een stikstofgevoelig Natura 2000-gebied, dan is de toekomst van jouw bedrijf onzeker.

Paar procent depositiewinst

Maar op de effectiviteit van zo’n zone voor de natuur valt nogal wat af te dingen. Vorig jaar rekende het RIVM voor wat de ‘stikstofopbrengst’ van zonering was volgens de toen geldende Aerius-berekeningen. Daaruit blijkt dat de emissie uit een zone van 250 meter rondom de natuurgebieden verantwoordelijk is voor slechts vier procent van de depositie op de gevoelige habitattypen. Bij een zone van 500 meter is dat ongeveer zes procent. En bij een zone van 1000 meter negen procent. Je ziet provincies daar nu mee werken in de plannen die ze maken en dan lees je dat de reductie van de emissie in zo’n zone bijvoorbeeld met 85 procent moet afnemen. Dat betekent dus dat de impact van de maatregelen die voor landbouw enorm zijn in die zones nog minder wordt dan die vier tot zes procent als je tot 500 meter brede zones gaat komen.

Kortom, het opofferen van de landbouw in die zones leidt maar tot een zeer beperkte milieuwinst. Ik zeg daarbij een theoretische natuurwinst, want of het klopt wat Aerius uitrekent kent een grote onzekerheidsmarge. En wat het precies doet in de natuur weten we ook niet, doordat er ook allerlei andere factoren een rol spelen.

Nieuwe open brief

Die waarschuwing zit ook in de nieuwe open brief van stichting Stikstofclaim, NMV, Agractie, NVP en FDF aan voorzitter Ger Koopmans van LTO Nederland. Deze partijen praten blijkbaar niet met elkaar maar communiceren via open brieven in de media. Deze week ontving Koopmans er weer eentje.

Doordat de stikstofvisie van LTO door het CDA is overgenomen in het verkiezingsprogramma en dat nu ook officieel kabinetsbeleid is, krijgt LTO in feite precies wat ze zelf wil. De grote vraag is of LTO het voldoende overziet of dat ze er straks achter komt dat het implementeren van deze visie juist extra druk op de sector zet. Dat laatste betogen die andere partijen en daar zit toch ook heel wat denkwerk en juridische kennis achter.

In de brief waarschuwen ze Koopmans nogmaals voor de aanpak die gestoeld blijft op Aerius en waarbij er ook nog eens wettelijk vast gelegd gaat worden dat als de emissiereductie niet met 42 tot 46 procent af is genomen in 2035 er kortingen volgen. Wie Koopmans zelf over hun visie en dus het huidige kabinetsbeleid spreekt en bevraagt, komt er al snel achter dat LTO zich verantwoordelijk voelt om met een oplossing te komen en dat veel nog uitgewerkt moet worden. Het geloof van Koopmans is dat in die uitwerking veel mogelijk is en de landbouwsector er goed uit gaat komen. Maar hij weet dat niet en kan er ook geen garanties voor geven. Die andere belangenbehartigers willen niet vertrouwen op die hoop en komen ook met oplossingen.

Doelvoorschriftenvergunning

Misschien zijn dat niet de oplossingen die politiek allemaal gewild worden en zit LTO er pragmatischer in. Maar het is wel een interessante vraag of dat pragmatisme uiteindelijk de veehouderij in de verkoop doet. Misschien is het toch goed dat de belangenbehartigers samen eens in een hok kruipen en met open vizier de onderbouwingen van hun eigen beweringen laten bevragen. Net zoals die wetenschappers ook bij elkaar hebben gedaan. Want ik begrijp Stikstofclaim en die andere belangenbehartigers wel. De PAS-wetgeving was ook een oplossing waar Ger Koopmans voor aan de basis stond, maar de uitwerking daarvan verliep rondom desastreus. Dat is geen verwijt aan Koopmans, want die was daar niet verantwoordelijk voor, maar wel aan de politici die destijds na hem kwamen. En dat kan opnieuw gebeuren.

In de brief wijzen ze Koopmans er bijvoorbeeld op dat deskundigen, ook van het ministerie, veel haken en ogen zien aan doelsturing. Koopmans wil dat veehouders wettelijke juridisch houdbare NB-vergunning gaan inruilen voor een onzekere doelvoorschriftenvergunning. Het is een terechte vraag waarom je dat als belangenbehartiger zou willen. Het lijkt mij eerder een risico. Als het niet lukt is je achterban weg en je eigen bestaansrecht ook, tenzij je je zelf ziet als project- of uitvoeringsorganisatie voor het landelijk gebied natuurlijk.

Zonering

Aan het einde van de brief staat nog iets interessants. En dan kom ik terug op de zonering. Het PBL rekende eerder uit dat er 150.000 hectare landbouwgrond nodig is om de natuurdoelen te halen. Die 150.000 hectare komt toevallig of juist niet toevallig overeen met een zonering van 500 meter rond Natura 2000-gebieden. In de Habitatrichtlijn staat dat er een belangenafweging gemaakt moet worden om de natuur niet achteruit te laten gaan of te herstellen. Dat gebeurt niet door het kabinet. En ook niet door LTO door de kabinetslijn te volgen. Het is puur de ecologische benadering die we al vele jaren in dit dossier zien.

De vraag die LTO zich moet stellen is, willen we 150.000 hectare landbouwgrond opofferen voor een paar procent depositiereductie? Ik ben benieuwd naar het antwoord.