'UPLG moet terug naar de tekentafel, anders wordt Utrecht landschapspark'
Het winterweer hield de mensen niet tegen. Ruim de helft van de zaal was gevuld met boeren en/of boerenbestuurders van onder meer Agractie, NMV, NFO en LTO. Ook waren er Provinciale Statenleden uit Utrecht en Zuid-Holland, gemeenteraadsleden en waterschapbestuurders. Ook enkele ambtenaren van de provincie waren aanwezig.
Er was niet alleen belangstelling uit Utrecht, maar ook uit Zuid-Holland: BBB-landbouwgedeputeerde Aad Straathof en BBB-Statenleden togen ook naar Vianen om te luisteren naar de sprekers. Verantwoordelijk gedeputeerde Mirjam Sterk (CDA) of een van haar collega’s uit het Utrechtse college van Gedeputeerde Staten zat niet in de zaal.
De rode draad van de bijeenkomst: gaat het wel zo slecht met de natuur, klopt het dat de waterkwaliteit niet op orde is en is het erg dat de veenweidegebieden verzakken? Agractie en NMV erkennen dat er doelen zijn op het gebied van natuur (Habitatrichtlijn), water (Kaderrichtlijn Water), en klimaat (Klimaatakkoord), licht beleidsadviseur Jan Venneman van Agractie toe. „Deze opgaves zijn in Europees verband bepaald. Daar kunnen we niet omheen. Alleen wij denken dat er heel veel provinciale en landelijke koppen op zitten. We hadden verwacht dat de huidige minister van Landbouw wat aan deze nationale koppen zou doen, maar we moeten helaas vaststellen dat dat tot nu toe niet is gebeurd.”
Oude data bij beoordelen waterkwaliteit
Onderzoeksjournalist Geesje Rotgers van Stichting Agrifacts liet dat in de praktijk zien en keek naar de waterkwaliteit in Noord-West Utrecht in het werkgebied van waterschap Amstel, Gooi en Vecht. De stikstof- en fosforkaart van het huidige UPLG is gebaseerd op de bronnenanalyse uit 2024, met data uit 2010 t/m 2013 over de waterkwaliteit. Als de nieuwste bronnenanalyse van 2025 was gebruikt - die Wiersma ook wilde inzetten bij het aanwijzen van aandachtsgebieden in het 8e Actieprogramma - dan zou de waterkwaliteit als prima worden beoordeeld in Noord-West Utrecht. „Dit is een behoorlijke tekortkoming in het UPLG”, stelt Rotgers.
Daar komt ook nog bij dat natuurlijke bronnen, zoals kwel, bij sommige waterschappen volgens Rotgers onterecht op de rekening van de landbouw zijn gezet en dus impact hebben op de opgave voor de landbouw.
Andere beoordelingsmethode
Daarnaast vroeg Rotgers aandacht voor het feit dat Nederland een andere beoordelingsmethode voor waterkwaliteit gebruikt dan Brussel vraagt. Hetzelfde geldt voor de beoordeling van natuur.
Utrecht wil de oppervlakkige uit- en afspoeling vanuit de landbouw naar het oppervlaktewater via het ondiepe grondwater minimaliseren. Rotgers keek naar Oost-Utrecht. „Brussel kijkt vooral naar het doel: geen vermesting van het water. Dat geeft algengroei. Vanuit Europa wordt gekeken in welke mate de algen aanwezig zijn en in welke mate stikstof en fosfor aanwezig zijn. Die kijkt daar integraal naar volgens een bepaalde beoordelingsmethode. In Nederland wordt een andere methode gebruikt. In ons land wordt apart naar stikstof en fosfor gekeken. In Oost-Utrecht zie je dus dat beken volgens Brusselse normen in orde zijn, maar volgens Nederlandse normen niet.”
In vijf van de acht beken werd geen normoverschrijding van gewasbeschermingsmiddelen aangetroffen volgens Brusselse data. In drie van de acht beken werd een normoverschrijding van insecticide Imidacloprid aangetroffen, dat gebruikt wordt voor bestrijding van mieren en in vlooienbanden van honden. Het gebruik van dit middel is sinds 2018 in de landbouw verboden.
„Hoe het middel in het water is terechtgekomen, weet ik niet. Het is wel frappant dat er maatregelen worden afgekondigd om de uitspoeling vanuit landbouw naar beken te verminderen. Dan denk ik: Wat is het grote probleem hier? Je ziet dus dat er provinciale koppen zitten op de beoordelingsmethode van Nederland ten opzichte van Brussel. Als je de Europese wijze van beoordelen zou nemen, dan zou de wateropgave voor de landbouw op landelijk niveau zelfs iets kleiner worden dan nu het geval is.”
Ook bij de beoordeling van de natuur geldt het dat Nederland een andere beoordelingsmethode hanteert dan Brussel, legt Rotgers aan de 450 aanwezigen uit. Zo is de Staat van Instandhouding van stikstofgevoelige habitats, waaronder veenmosrietlanden, in het Natura 2000-gebied Oostelijke Vechtplassen in 2025 verbeterd ten opzichte van 2010. „Nederland hanteert een eigen beoordelingswijze voor de natuur."
Agractie en NMV nemen de punten over het gebruik van oude data mee bij in het vervolgproces. Ze roepen alle aanwezige boeren dan ook op om een zienswijze in te dienen. Agractie en NMV stellen hiervoor binnenkort templates beschikbaar. Zienswijzen kunnen tot 16 februari ingediend worden.
Voedselzekerheid
Een belangrijke vraag die terugkomt bij kijkers van de livestream van Dwarsieuws en die ook bij boeren in de zaal leeft, is de relatie tussen het UPLG en voedselzekerheid. Een melkveehoudster uit Utrecht verwoordde dat duidelijk in de zaal. „Er wordt gepraat over normen voor water en natuur, maar zijn er ook normen voor voedselzekerheid? Dat lijkt mij heel erg belangrijk en dat is waar wij als boeren heel hard mee bezig zijn.” Luid applaus vanuit de zaal volgt.
Venneman reageert: „Dit is de kernvraag. Die belangenafweging tussen de opgaves voor natuur, water, bodem en klimaat en land- en tuinbouw (lees: voedselzekerheid/voedselproductie), is naar ons inziens niet gemaakt. Dat is raar, terwijl de bevolking in ons land groeit van 18 naar 20 miljoen inwoners. Die mensen willen allemaal eten. Eén ding staat vast. Het Ontwerp-UPLG leidt in elk geval tot minder voedselproductie. Wij vinden dat de opgaves voor natuur, bodem en klimaat maximaal opgerekt zijn. Dat had ook anders gekund.”
Venneman concludeert: „Als je het van bovenaf bekijkt, dan wordt Utrecht met dit huidige UPLG een landschapspark met alleen nog biologische-, natuurinclusieve-, circulaire- en/of klimaatneutrale landbouwbedrijven.”
Trekkers de straat op?
Stikstofexpert Wouter de Heij hamert aan het einde van de avond op het gebruik van goede data. „Als je geen consensus over de feiten hebt, bijvoorbeeld over wat de Staat van Instandhouding is, dan mag je zo’n proces niet verderzetten. Er moet consensus zijn over de dossiers. Die is er denk ik niet. Dat blijkt ook uit wat hier gezegd is vanavond. Er lijkt een situatie te zijn dat oude data wordt gebruikt. Dat zie ik niet alleen in Utrecht, maar overal. Of het nu gaat over Aerius, natuurdata of waterdata. Er wordt op de een of andere manier, bewust inmiddels denk ik, net iets te vaak oude data gebruikt.”
Hij heeft dan ook een duidelijke boodschap aan de aanwezige ambtenaren. „Het enige advies dat u uw bestuurder kunt geven, is om de deadline van februari met drie tot zes maanden uit te stellen en een stuk van het huiswerk opnieuw te doen. Ik zal niet zo ver gaan dat alles van tafel moet, maar uitstel moet geaccepteerd worden. Als de koppigheid van de bestuurders zo ver gaat dat dit plan geaccepteerd gaat worden, dan ben ik de eerste die zal zeggen dat we vanuit Utrecht een streep moeten strekken. Dan moeten de trekkers weer de straat op en dan zullen er claims uw kant op komen.”
Herstel vertrouwen
Een jonge melkveehouder uit Everdingen, doet een andere boodschap aan de aanwezige ambtenaren. „Het is eigenlijk een treurige avond. Ik hoop positief af te sluiten. Ik heb veel respect voor de ambtenaren van de provincie die vanavond aanwezig zijn. Er ligt bij hen een opgave om het vertrouwen te herstellen. We zijn het eens dat de fundering onjuist is. Het UPLG is de strop voor onze sector. De opgave voor de ambtenaar is: herstel het vertrouwen door alles wat we hier aandragen toe te passen en uit te werken zodat er een toekomst is voor de landbouwsector in Utrecht, want die is er. We hebben een prachtige sector in een prachtige provincie met goede natuur hebben we vanavond gehoord. Zorg voor die toekomst.” Wederom luid applaus.
De ambtenaren van de provincie hebben die boodschap goed gehoord. Als dagvoorzitter Marianne Zwagerman vraagt wat ze van de avond vinden, geeft een ambtenaar aan dat hij tijdens de avond nieuwe informatie heeft gehoord en deze ook mee teurgneemt naar het provinciehuis. „Wij hebben goed geluisterd en gaan heel serieus kijken naar de inhoud om de situatie voor de agrarische ondernemers en de doelstellingen beter te maken.”
